CBRN i CBRNE – czym różnią się te zagrożenia i jak powinna reagować organizacja?

Co oznaczają skróty CBRN i CBRNE?

Skrót CBRN odnosi się do zagrożeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i nuklearnych. W polskich materiałach urzędowych stosowane są również określenia „zagrożenia radiacyjne” i „zagrożenia jądrowe”.

Rozszerzenie CBRNE obejmuje dodatkowo zagrożenia związane z materiałami wybuchowymi i eksplozją. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa porządkuje ten obszar jako zagrożenia chemiczne, biologiczne, radiacyjne, jądrowe oraz zagrożenie eksplozją.

W dalszej części artykułu stosujemy określenia „radiologiczne” i „nuklearne”, zgodne z powszechnym rozwinięciem angielskiego skrótu. Nie zmienia to zakresu opisywanych zagrożeń.

Dlaczego zagrożenia CBRNE mogą być trudne do rozpoznania?

Nieznana substancja może przypominać zwykłe zabrudzenie, materiał promieniotwórczy nie musi być widoczny, a pierwsze objawy narażenia mogą wyglądać jak zatrucie, infekcja lub zasłabnięcie.

Dodatkowym problemem jest naturalna skłonność do szybkiego przywracania normalnego działania. Pracownicy mogą próbować posprzątać miejsce, usunąć przedmiot, otworzyć przesyłkę albo uspokoić inne osoby bez wcześniejszego zgłoszenia.

Pierwsza reakcja powinna więc opierać się nie na pewnym rozpoznaniu czynnika, lecz na zauważeniu odchylenia od normalnego stanu obiektu. Nietypowa przesyłka, nieoczekiwany materiał, podobne objawy u kilku osób, alarm systemu detekcyjnego albo komunikat o zdarzeniu zewnętrznym powinny uruchomić ocenę sytuacji.

Organizacja musi wcześniej ustalić, kto przyjmuje takie zgłoszenie, kogo powiadamia i kto może podjąć decyzję wpływającą na funkcjonowanie obiektu.

Ewakuacja, izolacja czy pozostanie w budynku?

Ewakuacja nie jest automatycznie właściwą reakcją na każde zdarzenie CBRNE.

Jeżeli zagrożenie znajduje się na zewnątrz, opuszczenie obiektu może skierować ludzi w stronę czynnika. Jeżeli źródło znajduje się przy drodze ewakuacyjnej, użycie standardowej trasy może zwiększyć narażenie. Przy potencjalnym skażeniu przemieszczanie dużej liczby osób może natomiast przenosić materiał do kolejnych stref.

W zależności od sytuacji potrzebne może być opuszczenie bezpośrednio zagrożonej części obiektu, zamknięcie pomieszczenia lub wydzielonej strefy, ograniczenie przemieszczania pomiędzy częściami budynku, pozostanie wewnątrz i ograniczenie wentylacji albo przygotowanie kontrolowanej ewakuacji bezpieczną trasą.

Poradnik Bezpieczeństwa wskazuje zarówno na potrzebę opuszczenia zagrożonego obszaru, jak i na zasady zabezpieczenia budynku, jeżeli pozostanie wewnątrz jest właściwym wariantem.

Nie oznacza to, że pojedynczy pracownik ma samodzielnie wybierać sposób działania dla całego obiektu. Powinien znać drogę zgłoszenia i wykonywać komunikaty przekazywane przez osoby odpowiedzialne oraz właściwe służby.

Gdzie kończy się rola organizacji?

Organizacja odpowiada za działania, które może bezpiecznie podjąć własnymi zasobami: zauważenie sytuacji nietypowej, alarmowanie, ograniczenie dostępu, wykonanie decyzji ochronnych, komunikację i przygotowanie informacji dla służb.

Specjalistyczna identyfikacja substancji, wykonywanie pomiarów, pobieranie próbek, praca w strefie skażonej, dekontaminacja specjalistyczna oraz neutralizacja materiałów niebezpiecznych i urządzeń wybuchowych wymagają odrębnych kwalifikacji, wyposażenia i procedur.

Różnicę pokazuje specjalistyczne szkolenie CBRNE prowadzone przez Centralną Szkołę PSP. Trwa pięć dni, obejmuje cztery dni zajęć dydaktycznych oraz egzamin w ostatnim dniu. Jego celem jest przygotowanie słuchaczy do wykonywania czynności ratowniczych przy zagrożeniach chemicznych, biologicznych, radiologicznych, nuklearnych i związanych z materiałami wybuchowymi.

Przygotowanie pracowników firmy lub instytucji ma inny cel. Powinno umożliwiać bezpieczne działanie przed przyjazdem służb i sprawną współpracę po ich przybyciu.

Podejrzana przesyłka jako jeden ze scenariuszy CBRNE

Podejrzana przesyłka może wiązać się z zagrożeniem biologicznym, chemicznym albo wybuchowym. Sama obecność nietypowego pakunku nie pozwala jednak pracownikowi na określenie rodzaju czynnika ani rzeczywistej skali zagrożenia.

Przesyłki nie należy otwierać, przenosić ani rzucać. Miejsce powinno zostać zabezpieczone przed dostępem osób postronnych, a zdarzenie zgłoszone zgodnie z wewnętrzną procedurą i na numer alarmowy 112.

Jeżeli przesyłka została otwarta albo jej zawartość wydostała się na zewnątrz, sposób postępowania może różnić się od działań podejmowanych przy zamkniętym pakunku. Oficjalne materiały MSWiA rozróżniają te sytuacje i zalecają wykonywanie instrukcji przekazywanych przez właściwe służby.

MSWiA udostępnia również osobną procedurę działania instytucji otrzymującej podejrzaną przesyłkę.

Kiedy warto przeprowadzić szkolenie lub ćwiczenie CBRNE?

Szkolenie jest szczególnie uzasadnione w organizacjach, które wykorzystują lub magazynują substancje niebezpieczne, obsługują dużą liczbę przesyłek, zarządzają obiektem dostępnym publicznie albo odpowiadają za bezpieczeństwo dużej liczby pracowników i użytkowników.

Potrzeba szkolenia może wzrosnąć po zmianie obiektu, reorganizacji ochrony, wdrożeniu nowych procesów technologicznych, aktualizacji procedur albo wystąpieniu incydentu.

Ćwiczenie jest szczególnie potrzebne wtedy, gdy procedura istnieje, ale nie została dotychczas zweryfikowana. Dopiero scenariusz pokazuje, czy informacja dociera do właściwych osób, czy dostęp można rzeczywiście ograniczyć i czy osoby decyzyjne otrzymują dane potrzebne do działania.

Nie każdy uczestnik potrzebuje takiego samego poziomu przygotowania. Pracownikom potrzebna jest przede wszystkim świadomość zagrożeń i znajomość sposobu zgłoszenia. Kadra, ochrona, administracja i osoby funkcyjne powinny dodatkowo ćwiczyć komunikację, odpowiedzialność i podejmowanie decyzji.